Zoals de wetenschapper Nir Eyal in zijn wereldberoemde boek “Hooked” goed uitlegde, spelen de makers van sociale media als Facebook, Instagram, TikTok enzovoort bewust met onze gevoelens en neurotransmitters zoals dopamine, serotonine enzovoort. Het is geen toeval dat die stofjes ook een invloed hebben op hoe angstig we ons voelen.

Laat me eerst kort uitleggen wat er verkeerd loopt zodat je begrijpt hoe sociale media ons angstiger maakt. B.F. Skinner, een bekende wetenschapper, deed ooit een experiment met duiven dat “het variabele beloning experiment” genoemd werd. Zo zat het in elkaar: Duif 1 wordt in een doos gezet met een klein hendeltje. Als de duif, met haar bekje of pootje, op het hendeltje duwt, dan komt er eten tevoorschijn. Je kan je al inbeelden wat er dan gebeurt. FEEST! Een lekkere maaltijd. Heeft de duif nadien weer honger, dan duwt ze op het hendeltje en tadaa, er verschijnt weer eten. Feest! Opnieuw ja. Keer op keer. Duif 1 is een gelukkige en rustige duif, ze hoeft zich geen zorgen te maken, er zijn geen onzekerheden. Tot wanneer Skinner geen eten meer voorziet. Vanaf dat moment komt er geen eten meer tevoorschijn wanneer de duif op de hendel duwt. Duif 1 heeft daar vrede mee, ze begrijpt dat ze een andere manier mag zoeken om eten te krijgen en ze leeft nog lang en gelukkig. Of dat waar is weet ik niet, maar laat ons dat aannemen.

Voor Duif 2 worden de instellingen van de hendel wat verandert. Vanaf nu betekent “duwen op de hendel” niet altijd dat er eten is, maar slechts af en toe. Duif 2 wordt in de aangepaste doos geplaatst en duwt, per ongeluk, op de hendel. Er komt eten tevoorschijn. FEEST! Duif 2 is gelukkig. Na een tijdje heeft Duif 2 opnieuw honger, dus duwt ze weer op de hendel. Er gebeurt niets. “Hum”, denkt Duif 2, “kwam er daarnet geen eten tevoorschijn toen ik hierop duwde?” Dus ze duwt opnieuw. Er komt eten tevoorschijn. FEEST! Maar wel al een klein beetje minder, er is al een klein beetje stress bij deze keer, want de eerste keer ging de hendel niet.

Duif 2 krijgt een tijdje later honger en duwt op de hendel. Geen eten. Nog een poging. Geen eten. Na meerdere extra pogingen komt er plots wél weer eten tevoorschijn. Feest? Neen, deze keer niet meer. Duif 2 is opgelucht en tijdelijk gerustgesteld. Dat wel. Maar van feesten is er geen sprake meer. Duif 2 heeft nu geleerd dat ze moet blijven proberen en dat er af en toe wel, af en toe geen eten uit de bus valt.

Zou dat erg zijn?

Wel, wanneer Skinner ook hier geen eten meer voorziet, gebeurt er iets anders dan bij Duif 1, die gewoon stopte met proberen en zich met andere zaken bezighield. Duif 2, die in het variabele beloningsysteem zit, blijft op de hendel duwen. Tot ze er letterlijk uitgeput en angstig bij neervalt.

Duif 2 heeft letterlijk een zenuwinzinking met een uitgeput zenuwstelsel. Niet leuk en net als jij nu waarschijnlijk denkt vind ik het spijtig dat dergelijke experimenten op dieren uitgevoerd werden. Maar weet je wat nog erger is? Zo’n experimenten gebeuren nu op mensen!

Terug naar sociale media. Je scrolt naar beneden en krijgt video’s, foto’s en berichten te zien. Af en toe zit er iets leuk bij dat je plezier geeft, maar toegegeven, er zit ook veel rommel tussen. Af en toe moet je dus wat langer scrollen tot het weer “feest” is. Begin je het te herkennen? Sociale media maakt van nét hetzelfde systeem gebruik als Skinner met zijn tweede duif. Variabele beloningen (soms wel, soms niet). Waardoor miljoenen mensen elke dag niet anders kunnen dan weer inloggen op sociale media om minutenlang half gehypnotiseerd te scrollen op zoek naar dat volgende “feest” momentje dat goede gevoelens geeft.

Dat lijkt mogelijk niet zo erg, maar zoals we zagen put dit ons zenuwstelsel enorm uit en maakt het ons nerveuzer en onzekerder. En dan zwijg ik natuurlijk nog over de andere nadelen van sociale media zoals het gevoel hebben dat andere mensen gelukkiger zijn dan jij, het beter hebben dan jij en je afvragen waarom je leven ook niet zo perfect is of jij af en toe een mindere dag hebt en al die gelukkige mensen niet.

Sociale media is dus perfect in staat om ons nerveuser, depressiever en angstiger te maken. En eens dat gebeurt voelen we de gevolgen daar natuurlijk niet énkel van tijdens het surfen op sociale media zelf, maar in ons leven algemeen.

Ikzelf probeer er bedachtzamer mee om te gaan en heb mijzelf een “budget” gegeven van 1 uur per week. Eens dat op is, stop ik voor die week. Stress dat ik daardoor krijg! Haha. Neen hoor, grapje, ik voel me er veel rustiger door dan voordien. Misschien heb jij er ook wat aan!